نحوه تشخیص گونه اصلی ماهی از گونه¬ تقلبی

برای تشخیص و تمایز بین گونهxadهای مختلف از روشxadهای طبقهxadبندی مختلف، عمدتا مطالعات تاکسونومیک که پایه علم ماهی شناسی را تشکیل میxadدهند و برای مطالعات زیست محیطی، فیزیولوژیک و سایر مطالعات مورد نیاز هستند، استفاده میxadگردد.

روشxadهایی که برای مطالعات تاکسونومی مورد استفاده قرار میxadگیرند شامل:

1. اندازهxadگیریxadxadهای مورفومتریک

2.محاسبات مریستیک

3. ویژگیxadهای تشریحی

4. الگوهای رنگ

5. کاریوتایپ

6. خصوصیات بیوشیمیایی (ژنتیکی)

1. اندازهxadگیریxadهای مورفومتریک

این اندازهxadگیریxadها شامل هر اندازهxadگیری استانداردی است که میxadتوان برای ماهی انجام داد که از جمله میxadتوان به طول استاندارد، طول پوزه، طول طویلترین شعاع بر روی باله پشتی یا ضخامت ساقه دمی اشاره کرد. از آنجا که این اندازهxadگیریxadها با رشد ماهی تغییر میxadکند و رشد ماهی در تمام جهات به یک نسبت صورت نمیxadگیرد. و دی مورفیسم (دو شکلی) جنسی در بین ماهیان امری متداول است، به منظور استاندارد کردن اندازهxadگیریxadهای مورفومتریک به نحوی که این اندازهxadها در بین گونهxadها قابل مقایسه باشد، یک پروتکل ایجاد شده است که در آن، مجموعهxadای از اندازهxadگیریxadها بین نقاط مشخص تشریحی ماهی صورت میxadگیرد که از جمله آن میxadتوان به اندازهxadگیری فاصله بین قاعده باله پشتی تا قاعده باله مخرجی اشاره کرد.

2. خصوصیات مریستیک

معمولا این خصوصیات قابل اعتمادترین ویژگیxadهای تاکسونومیک محسوب میxadشود. زیرا انجام آنها بسیار ساده است. خصوصیات مریستیک شامل هر چیزی است که میxadتوان بر روی ماهی شمارش کرد که میxadتوان از تعدادمهرهxadها، شعاعxadها و خارهای بالهxadها، ردیفxadهای فلسxadها، زوائد باب المعدی و منافذ خط جانبی نام برد. به دلیل تفاوتxadهای زیاد این اندازهxadها در یک گونه بهتر است محاسبات بر روی گونهxadهای بیشتر و میانگین، محدودهxadی اندازه و خطای معیار تعیین میxadشود. از دلایل تفاوت در محاسبات: خطای انسان، شرایط متفاوت رشد ماهی نوزاد

3. ویژگیxadهای تشریحی

این ویژگیxadها را میxadتوان به سختی تعیین کرد که شامل شکل، کامل بودن خط جانبی و وضعیت آن، وضعیت و اندازه اندامxadهای داخلی، وضعیتxadهای تشریحی خاص ( مثل تنفس از هوا و اندامxadهای الکتریکی)، خصوصیات ثانویه جنسی (مثل برجستگیxadهای تولید مثلی بر روی بدن ماهیان نر) و شکل، اندازه، وضعیت و ارتباطات داخلی استخوانxadها و عضلات. بیشتر این خصوصیات حالت مثبت منفی دارند. یا این ویژگیxadها را دارند یا ندارند پس ویژگی قطعی محسوب میxadشود. با این وجود گاهی مطلق نیستند. زیرا گاهی یک ماهی منفرد از یک گونه پیدا میxadشود که واجد ویژگیxadهایی است که ویژگی قطعی گونه دیگر بوده و با گونهxad اول ارتباط نزدیک دارد. برای مثال، معمولا دندانهای قاعدهxadای آبششی (بازی برانشیال) خصوصیتی قابل اطمینان برای تفکیک قزلxadآلای حلق بریده از رنگین کمان است، اما این دندانxadها به طور نادر یک قزلxadآلای رنگین کمان خوب یافت میxadشوند. برعکس، گاهی قزلxadآلای حلق بریده خوب فاقد این دندانxadهاست.

4 الگوهای رنگ

این ویژگیxadها شاید متغیرترین ویژگی گونهxadای محسوب میxadشود. زیرا بر اساس سن، ساعات مختلف روز یا محیطی که ماهیبا آن سرو کار دارد، تغییر میxadکند. با این وجود، الگوهای رنگ باید بخش معمی از توصیف گونهxadای را تشکیل دهند، زیرا این الگوها جزء اختصاصات گونهxadای به حساب میxadآیند و انعکاس دهندهxadی وضعیت زیستگاه، شرایط تولید مثل، جنسیت و روشxadهای برقراری ارتباط با هم نوعان هستند. مشکل عمده در خصوص استفاده از رنگ به عنوان یک وسیله تاکسونومیک این است که ماهیان در اثر ماندن در مواد نگهدارنده رنگشان را ازدست میxadدهند. از این بایت توصیف ماهی زنده بسیار معقولانهxadتر است.

5. کاریوتایپ

کاریوتایپ توصیف تعداد و ریخت شناسی کروموزمxadهاست. در دوره تغییرات تکاملی تعداد کروموزومxadها ممکن است کاهش یابد، اما تعداد بازوها تغییری نمیxadکند. از این رو شمارش تعداد و تعیین وضعیت بازوهای کروموزومxadها بهتر به نظر میxadرسد. برای مثال در کپور، ماهی طلایی، و سس ماهی تعداد بازوهای کروموزومی تقریبا دو برابر سایر کپور ماهیان است. این حالت در همهxadی اعضای خانوادهxadی اشتقاق یافته کاتوستومیده نیز دیده میxadشود و این امر نشان میxadدهد که احتمالا تتراپلوئیدی نقش مهمی در تکامل اولیهxadی این گونهxadها ایفا کرده است. به طور مشابه در ماهی قزلxadآلا، آزاد، آزاد سفید و سالمونیده نیز تعداد بازوهای کروموزومی در برابر ماهیان اسملت است. این ماهیان اعضای دودمانی راسته آزاد ماهی شکلان هستند.

6. ویژگیxadهای بیوشیمیایی

ویژگیxadهای بیوشیمیایی الگوهایی در خصوص پروتئینxadها و ماده ژنتیکی هستند. و روشxadهای اصلی آن شامل: الکتروفورز و روشxadهای مختلف تجزیه (آنالیز) ترکیب و ساختار DNA هستند. اگرچه روش الکتروفورز ابزار مهمی برای سیستاتیک است، اما بررسی مستقیم ساختار ژنتیکی، روشxadهایی که امکان بعضی از اندازهxadگیریxadها را برای تعیین توالی DNA فراهم میxadکند، جایگزین الکتروفورز شده است. فائده این روشxadها این است که میxadتوان آن را با نمونهxadهای کوچکی از بافت انجام داد و نیازی به کشتن ماهی نیست دو نوع DNA بررسی میxadشود: DNA میتوکندری و DNA هسته

روشی که امروزه دثیثxadتر بوده و بیشتر مورد استفاده است، روش بارکدینگ (Barcoding) که تلفیقی از روشxad مولکولی و تاکسونومی است. پروسه بارکد DNA از یک قطعه کوتاه (حدود 650 جفت باز)، استاندارد شده، از ژن معروف سیتوکروم اکسیداز ساب یونیت1 (CO1) از میتوکندری استفاده میxadنماید. آن را تقویت و تکثیر (Amplify) و سپس تقطیع و مرتب (Sequence) یxadنماید تا شناسنامه را ایجاد نماید. از مزایای این روش شناسایی قطعی گونهxadها در صید ودر صید ضمنی، شناسایی گونهxadها توسط همگان با در دست داشتن یک منبع استاندارد نرم افزاری شناسهxadها، شناسایی گونه-های پریاب، کمیاب، بومی با مهاجم، در حال انقراض محلی یا جهانی و دقت و سرعت بالا و کشف قاچاق ماهیان، حفاظت از تنوع زیستی و ...

7. قابلیت تغییر پذیری

معمولا ماهیان نسبت به دیگر مهرهxadداران، قابلیت تغییرپذیری فنوتیپی بسیار بیشتری دارند. تفاوتxadهای زیاد در اندازه بدن، میزان رشد، الگوهای رنگ و سایر خصوصیات به صورت متداول دیده میxadشود. قابلیت تغییرپذیری دارای پایه و اساس ژنتیکی است و تنوع زنوتیپی برای حفظ و نگهداری تغییر فنوتیپی حائز اهمیت است. از دیگر این ویژگیxadها الگوهای مربوط به تاریخچه زندگی، توانایی مهاجرت، تحمل در مقابل pH کم و مواد سمی، رفتار دسته جعی و مقاومت در مقابل بیماریxadها. معمولا ماهیانی که هتروزیگوسیتی ( داشتن تنوع آللی وسیع) دارند، به احتمال زیاد نوزادانی تولید میxadکنند که آنها نیز قابلیت تولید مثل دارند ( دارای قدرت تطبیق زیاد). این امر خصوصا در محیطی که قابلیت تغییر دارد، روی میxadدهد.

8. جدا شدن گونهxadها

سازگاری محلی، انعکاسی از به گزینی طبیعی به صورت کوتاه مدت است که اثر خود را بر روی قابلیت تغییر ژنتیکی گونهxadها اعمال میxadکند. اولین مرحله از روند رشد گونه جدید ( جدایی گونهxadها) باشد. با توجه به ماهیت نوسانی محیط، شخصابیشتر جمعیتxadهایی که سازگاری محلی نشان میxadدهد، به گونه مجزا تبدیل نمیxadشوند که علت این امر تاحدی، وجود عوامل بسیاری است که در جدایی گونهxadها نیز مشارکت دارند. با این که تصور میxadشود بیشتر گونهxadها صد هزار سال است که وجود دارند، اما جدایی گونهxadها به طور تعجبxadآوری سریع صورت میxadگیرد. این پدیده علت بروز تفاوتxadها و تشابهات در بین گونهxadهاست.

9. دورگهxadگیری

بیشتر در گونهxadهای آب شیرین متداول است. منجر به شکلxadگیری گونهxadهای جدید میxadشود، مانند ماهیان مولی تک جنسی یا مایهان تتراپلوئید از طرف دیگر این امر ممکن است به ریشهxadکن شدن گونهxadها نیز منجر شود، خصوصا اگر دخالت انسان این امکان را فراهم کند که ماهیان از سدهای طبیعی گذر کنند بنابراین قزلxadآلای حلق بریده در حوضه آبریز دریاچهxadهای بزرگ ایالت متحده در اثر دورگهxadگیری با قزلxadالای رنگین کمان که به آنجامعرفی شده بود از بسیاری از محدودهxadهای طبیعی خود ریشهxadکن شده است. معمولا به دلایل مختلف فنوتیپ قزلxadآلای رنگین کمان پس از دورگهxadگیری و پس از چندین نسل به فنوتیپ قزلxadآلای حلق بریده غالب میxadشود.

با تشکر از نگارش: سرکار خانم مهندس صونا کلته دانشجوی دکتری فرآوری محصولات شیلاتی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان